นิวเคลียร์ใกล้ตัวกว่าที่คิด? เปิด 11 ผลงานไทย ใช้เทคโนโลยีนิวเคลียร์ดูแลความปลอดภัยรอบด้าน

ตอนนี้โลกกำลังหมุนไปพร้อมแรงกดดันรอบด้าน ทั้งความตึงเครียดระหว่างประเทศ ปัญหาภัยพิบัติทางธรรมชาติ ที่รุนแรงขึ้นทุกวัน ไปถึงการเปลี่ยนผ่านด้านเทคโนโลยีและพลังงาน ทำให้หลายประเทศต้องเร่งปรับตัวเพื่อความอยู่รอด

ไทยเองก็ต้องเตรียมรับมือกับความท้าทายด้านพลังงานที่เปลี่ยนแปลงไป โดยเฉพาะการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานทางเลือกและการลดการพึ่งพาพลังงานรูปแบบเดิม ซึ่งเป็นประเด็นที่ทั้งไทยและนานาประเทศให้ความสำคัญมากขึ้น

หนึ่งในความเคลื่อนไหวที่สะท้อนทิศทางดังกล่าว คือการบรรจุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) ไว้ในแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย (PDP 2026) เพื่อเป็นอีกทางเลือกในการจัดหาพลังงาน

แต่การนำเทคโนโลยีนี้มาใช้ไม่ได้มีเพียงโจทย์ด้านการผลิตไฟฟ้า แต่ยังต้องคำนึงถึงมาตรฐานความปลอดภัยและการปกป้องสุขภาพของประชาชนควบคู่กันไป

เพราะเมื่อพูดถึงพลังงานนิวเคลียร์ เหตุการณ์เชอร์โนบิลและฟุกุชิมะ ไดอิจิ ยังคงเป็นตัวอย่างของอุบัติเหตุที่สร้างผลกระทบต่อผู้คนและสิ่งแวดล้อมในระยะยาว ทำให้คำถามสำคัญว่า หากต้องนำเทคโนโลยีนิวเคลียร์มาใช้จริง ไทยมีระบบกำกับดูแลและมาตรการความปลอดภัยพร้อมแค่ไหน

โดยล่าสุด สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) เปิดเผยแผนขับเคลื่อน 11 ผลงานเด่น ครอบคลุม 5 มิติสำคัญ เพื่อวางรากฐานความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสี พร้อมยกระดับมาตรฐานของประเทศให้สอดคล้องกับระดับสากล

ปส. ยกระดับความปลอดภัยด้านนิวเคลียร์และรังสี ผ่าน 5 มิติสำคัญ

ในฐานะหน่วยงานหลักที่ดูแลความปลอดภัยนิวเคลียร์และรังสีของประเทศ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ หรือ ปส. เข้ามาทำหน้าที่ปกป้องสุขภาพชีวิตของประชาชน สิ่งแวดล้อม และความมั่นคงของชาติ จากปัญหานี้ ปส. ต้องยกระดับความรู้และเทคโนโลยี ขับเคลื่อนผ่าน 11 ผลงานเด่น เพื่อสร้างเกราะป้องกันประเทศอย่างรอบด้าน ทางปส. ได้แบ่งออกเป็น 5 มิติสำคัญ ดังนี้

มิติที่ 1: ความมั่นคงและการเตือนภัย

• ยกระดับการเฝ้าระวังสู่มาตราฐานสากล: บริหารสถานีตรวจวัดสำคัญภายใต้สนธิสัญญา CTBT ได้แก่ สถานีเฝ้าตรวจนิวไคลด์กัมมันตรังสี (RN65) และสถานีเฝ้าตรวจแผ่นดินไหว (PS41) เพื่อตรวจจับความผิดปกติและสร้างความเชื่อมั่นด้านความมั่นคงในระดับนานาชาติ

• เชื่อมต่อเครือข่ายเตือนภัยพิบัติประเทศ: ส่งข้อมูลคลื่นไหวสะเทือนและคลื่นเสียงใต้น้ำ ให้กรมอุตุนิยมวิทยาและกรมอุทกศาสตร์ เพื่อใช้สนับสนุนการเตือนภัยแผ่นดินไหวและสึนามิให้แม่นยำและรวดเร็วยิ่งขึ้น

มิติที่ 2: ความปลอดภัยอาหารและสิ่งแวดล้อม

• ตรวจทริเทียมอาหารทะเลนำเข้า: พัฒนาเทคนิควิเคราะห์สารทริเทียมในอาหาร เพื่อตรวจอาหารทะเลนำเข้า เพื่อรองรับมาตรการจัดการน้ำปนเปื้อนจากต่างประเทศ ช่วยสร้างความมั่นใจให้ผู้บริโภค และเป็นฐานข้อมูลรองรับโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ SMR ในอนาคต

• เฝ้าระวังรังสีแม่น้ำภาคเหนือ: ร่วมกับกรมควบคุมมลพิษลงพื้นที่ตรวจวัดรังสีและธาตุหายากในแม่น้ำ เพื่อตรวจสอบการปนเปื้อนจากกิจกรรมเหมืองแร่ประเทศเพื่อนบ้าน

• บริหารความเสี่ยงพื้นที่รังสีธรรมชาติสูง: เฝ้าตรวจพื้นที่ที่มีการแผ่รังสีตามธรรมชาติสูง เช่น ย่านบ่อน้ำร้อนหรือแนวหินแกรนิต เพื่อกำหนดมาตรการความปลอดภัยให้ประชาชนและนักท่องเที่ยว

มิติที่ 3: การกำกับดูแลและตอบสนองเหตุฉุกเฉินทางรังสี

• ตรวจสอบความปลอดภัยสถานปฏิบัติการ: ตรวจสอบสิ่งแวดล้อมและพื้นที่โดยรอบหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีนิวเคลียร์ เช่น สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ (สทน.) และโรงพยาบาล เพื่อคุมเข้มการบังคับใช้กฎหมายให้รัดกุม

• เตรียมพร้อมฐานข้อมูลรับมือยามฉุกเฉิน: รวบรวมข้อมูลการตรวจวัดรังสีเชิงลึก เพื่อนำฐานข้อมูลมาตัดสินใจในการกำหนดมาตรการป้องกันอันตรายหากเกิดเหตุฉุกเฉิน

• คิดค้นวิธีวิเคราะห์สทรอนเซียมต้นทุนต่ำ: พัฒนาเทคนิคในการวิเคราะห์ตัวอย่างดินให้มีมาตรฐานอ้างอิงระดับสากล พร้อมช่วยลดต้นทุนการตรวจวิเคราะห์ของประเทศให้มีประสิทธิภาพกว่าเดิม

มิติที่ 4: ดูแลสุขภาพของประชาชนและผู้ปฏิบัติงาน

• วัดเรดอนในพื้นที่ฝุ่น PM2.5: เริ่มโครงการวัดก๊าซเรดอนในพื้นที่พักอาศัย เพื่อหาแนวทางป้องกันความเสี่ยงโรคมะเร็งปอดที่เป็นภัยต่อสุขภาพประชาชน

• สร้างฐานข้อมูลรังสีคอสมิกสำหรับลูกเรือการบิน: ศึกษาวิจัยและจัดทำฐานข้อมูลการได้รับรังสีคอสมิกของพนักงานต้อนรับบนเครื่องบินตามมาตรฐานสากล (ICRP) เพื่อวางแนวทางดูแลสุขภาพในระยะยาว

มิติที่ 5: การพึ่งพาตนเองและการนำเข้า

• ผลิตเครื่องสำรวจรังสีจากฝีมือคนไทย: กลุ่มวิศวกรรมของ ปส. ได้ออกแบบและประกอบเครื่องสำรวจรังสี (Survey Meter) ขึ้นเอง โดยนำเข้าเฉพาะหัววัดจากต่างประเทศ เพื่อลดต้นทุนจากหลักแสนเหลือเพียงหลักหมื่นบาท ทำให้หน่วยงานสามารถจัดซื้อเครื่องมือกระจายเพื่อรับมือเหตุฉุกเฉินได้มากขึ้น

ก้าวต่อไปของไทยในยุคเทคโนโลยีนิวเคลียร์

ความคืบหน้าของ ปส. ใน 5 มิติ กับ 11 ผลงานที่นำเสนอ สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามยกระดับการกำกับดูแลเทคโนโลยีนิวเคลียร์ของไทย แต่สิ่งที่น่าจับตาไม่ใช่แค่ความก้าวหน้าของเทคโนโลยี แต่รวมถึงความพร้อมของระบบที่ต้องรองรับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นด้วย

ไม่ว่าจะเป็น พ.ร.บ. ความรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายทางนิวเคลียร์ แนวคิดการจัดตั้งกองทุนเยียวยา 15,000 ล้านบาท หรือความร่วมมือผ่านเครือข่าย TRADOS ล้วนเป็นประเด็นที่ต้องติดตามทั้งในแง่ความคืบหน้า รายละเอียดการดำเนินงาน และประสิทธิภาพในการบังคับใช้จริง

เพราะท้ายที่สุด การมีเทคโนโลยีและมาตรการรองรับอาจยังไม่เพียงพอ เพราะสิ่งสำคัญคือระบบกำกับดูแลต้องทำงานได้จริง โปร่งใส ตรวจสอบได้ และมีความรับผิดชอบที่ชัดเจน หากเกิดความเสียหาย ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบ ประชาชนจะได้รับการเยียวยาอย่างไร และรัฐมีความพร้อมมากแค่ไหนในการรับมือกับเหตุไม่คาดคิด

สำหรับไทย โจทย์จึงไม่ใช่แค่การเดินหน้าเทคโนโลยีนิวเคลียร์ให้ทันโลก แต่คือการพิสูจน์ให้เห็นว่า ความก้าวหน้านี้มาพร้อมกับความปลอดภัยและกลไกคุ้มครองประชาชนที่เชื่อถือได้จริง