ชวนส่อง “ระบบเงินฌาปนกิจ” ต่างประเทศ การบริหารจัดการในวันสุดท้ายของชีวิต

‘เงินฌาปนกิจ’ ค่าใช้จ่ายวันสุดท้ายของชีวิตที่หลายคนหวังให้เป็นเงินทุนให้คนข้างหลังได้ใช้จัดการงานศพโดยไม่ต้องลำบากหาหยิบยืมมาจัดพิธีให้เป็นหนี้สิน

เงินฌาปนกิจของไทย ไม่ใช่การสะสมเป็นเงินออม

อธิบายแบบรวบตึงว่า ระบบเงินฌาปนกิจ ของจะคล้ายกับกองทุน หรือสหกรณ์ในหมู่บ้าน ที่จัดตั้งมาเพื่อเป็นเหมือนระบบที่ช่วยดูแลกันในกลุ่มนั้นในช่วงที่มีคนเสียชีวิต หมายความว่า ถ้าใครสักคนจากไป คนที่เหลือก็จะช่วยกันจ่ายเงินให้กับครอบครัวผู้เสียชีวิตเอาไปใช้จัดงานศพ ซึ่งก็คล้ายกับการ “การลงขัน” ทำบุญ เลยไม่ถูกนับว่าเป็นการจ่ายเพื่อสะสมเป็นเงินออมนั่นเอง

พาส่องระบบเงินฌาปนกิจต่างประเทศ ว่าเขาทำอย่างไร และใครได้ประโยชน์

จริง ๆ แล้วถ้าเราลองค้นหาข้อมูลก็จะเจอว่าหลายประเทศมีระบบคล้ายกันมานาน แค่มีการเรียกชื่อ และอยู่ภายใต้กฎหมายคนละแบบ ตั้งแต่สหกรณ์และสมาคมไม่แสวงกำไร ไปจนถึงบริการวางแผนงานศพล่วงหน้า หรือบางประเทศก็อาจจัดให้การดูแลประเภทนี้อยู่ในกรอบกฎหมายประกันภัย

โดยประเทศแรกที่มีระบบใกล้เคียงของไทยมากที่สุด ก็คือ ญี่ปุ่น ที่มีระบบ “โกโจไค (Gojokai)” ซึ่งจะให้สมาชิกจ่ายเงินสมทบเป็นงวด เพื่อแลกรับสิทธิบริการพิธีสำคัญอย่างงานแต่งและงานศพ ด้วยแนวคิดจ่ายสะสมล่วงหน้า แทนการควักก้อนใหญ่หากเกิดเหตุคาดฝัน

ส่วนฝั่งเกาหลีใต้ มีทั้งธุรกิจ และสหกรณ์จำนวนมากที่ให้บริการ “วางแผนงานศพล่วงหน้า” โดยสมาชิกจ่ายเงินผ่อนเป็นงวด ๆ และเมื่อถึงเวลาจะได้รับแพ็กเกจบริการตามที่ตกลงไว้ แต่หลังเกิดกรณีบางบริษัทล้มละลายจนทิ้งสมาชิกไว้กลางทาง รัฐบาลเกาหลีใต้จึงเพิ่มความเข้มงวดในการกำกับดูแล ผ่านหน่วยงานด้านการเงินและการแข่งขันทางการค้า กำหนดให้ผู้ประกอบการต้องรายงานยอดเงินที่รับล่วงหน้า เปิดเผยฐานะทางการเงิน และชี้แจงเงื่อนไขสัญญาให้ชัดเจน

นอกจากนี้ก็ยังมี เยอรมนีมีระบบที่เรียกว่า Sterbekassen หรือ “กองทุนช่วยค่าใช้จ่ายงานศพ” ในรูปแบบ สมาคมประกันแบบมิวชวล (สมาชิกช่วยกันจ่าย-ช่วยกันรับ) โดยถูกดูแลภายใต้ หน่วยงานกำกับการเงิน BaFin เหมือนกับบริษัทประกันชีวิต

ส่วนสหรัฐอเมริกา มีองค์กร Fraternal Benefit Societies ซึ่งเป็นสมาคมไม่แสวงกำไร โดยให้สวัสดิการกับสมาชิก เช่น ประกันชีวิต เงินช่วยงานศพ และเงินช่วยเหลือครอบครัว ที่อยู่ภายใต้กฎหมายของแต่ละรัฐ และแนวทางกำกับจาก สมาคมผู้กำกับดูแลธุรกิจประกันภัยระดับชาติ (NAIC)

ทั้งหมดนี้กำลังชี้ว่า “ระบบเงินฌาปนกิจ” จะอยู่ได้อย่างมั่นคง ต้องมีการออกแบบระบบกำกับดูแล เพื่อบริหารจัดการเงินของสมาชิกได้อย่างเกิดประโยชน์สูงสุด เพื่อป้องกันการนำเงินไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ ลดช่องโหว่การทุจริต และรักษาความเชื่อมั่นได้ในระยะยาว