30% ที่โดนหัก Apple เรียกว่าค่าบริการ แต่ศาลเรียกว่าการผูกขาด?

ทุกครั้งที่เรากดซื้อหรือต่ออายุบริการในมือถือ  ไม่ว่าจะเป็นแอปแต่งรูป เกมมือถือ หรือเพลงที่ฟังอยู่ รู้หรือไม่ว่าราคาที่เห็น จะมี “ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม” ที่ถูกบวกไว้อัตโนมัติ

แล้วใครเสียประโยชน์มากที่สุด?

นักพัฒนาเป็นฝ่ายเสียโดยตรง เพราะรายได้ถูกหักสูงสุดถึง 30% แอปฯเล็กๆ หรือสตาร์ทอัพที่มีกำไรบางส่วนแทบไม่เหลือ ต้องตั้งราคาขายสูงขึ้นเพื่อชดเชยต้นทุน และทำให้แข่งขันกับรายใหญ่ไม่ได้ ส่งผลไปถึงผู้บริโภค ที่ต้องจ่ายราคาสูงโดยไม่รู้ตัว

ล่าสุด ศาลอุทธรณ์ด้านการแข่งขันของสหราชอาณาจักร (CAT) มีคำตัดสินให้ Apple แพ้คดีแบบกลุ่ม ในข้อหาผูกขาดตลาด App Store โดยเรียกเก็บค่าคอมมิชชั่น 30% จากนักพัฒนาแอปเป็นเวลาหลายปี ซึ่งศาลมองว่าคิดเกินจริงและปิดกั้นการแข่งขันในตลาด

Big Tech ไม่อาจมีอำนาจอยู่เหนือกฎหมาย

แม้ Apple จะชี้แจงว่าไม่ได้เอาเปรียบ แต่เป็น “ค่าความสะดวกสบาย” ที่รวมค่าใช้จ่ายในการดูแลระบบความปลอดภัย การตรวจสอบคุณภาพของแอป และการเข้าถึงผู้ใช้ทั่วโลกก็ตาม คำตัดสินของศาลครั้งนี้สะท้อนว่า อำนาจของแพลตฟอร์มต้องถูกถ่วงดุล บริษัทไม่สามารถกำหนดเงื่อนไขทางการค้าได้ฝ่ายเดียวโดยไม่คำนึงถึงผลต่อผู้บริโภค

คำตัดสินยังสอดคล้องกับกรณี Epic Games ชนะคดี Apple ในสหรัฐฯ เมื่อกลางปีที่ผ่านมา ซึ่งศาลอุทธรณ์ระบุว่า Apple ใช้อำนาจเหนือตลาดผ่านระบบชำระเงินของตนมากเกินไป และอาจขัดต่อกฎหมาย Antitrust ที่ห้ามใช้อำนาจเหนือตลาดเพื่อกีดกันคู่แข่ง

สหภาพยุโรปได้ออกกฎหมาย Digital Markets Act (DMA) ซึ่งเริ่มบังคับใช้ในปี 66 โดยกำหนดให้แพลตฟอร์มรายใหญ่ เช่น Apple, Google และ Meta ต้องเปิดระบบให้ติดตั้งแอปจากภายนอกได้ และห้ามบังคับให้นักพัฒนาใช้เฉพาะระบบชำระเงินของบริษัทเองเท่านั้น

ขณะเดียวกัน รัฐบาลอังกฤษก็เริ่มเพิ่มมาตรการเข้มกับ Apple และ Google มากขึ้น โดยหน่วยงานกำกับการแข่งขันของอังกฤษ (CMA) เพิ่งประกาศให้ทั้งสองบริษัทอยู่ในกลุ่ม มีอิทธิพลเหนือตลาด หมายความว่า รัฐจะสามารถเข้ามาควบคุมและสั่งให้ปรับเงื่อนไขบางอย่างได้ เช่น ห้ามบังคับให้นักพัฒนาใช้ระบบจ่ายเงินของตัวเอง หรือจำกัดการเข้าถึงของคู่แข่ง

สำหรับไทย แม้จะยังไม่มีคดีในลักษณะเดียวกัน แต่กฎหมาย พ.ร.บ. การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มาตรา 50 ก็เปิดช่องให้ตรวจสอบพฤติกรรมของธุรกิจที่มีอำนาจเหนือตลาด เพื่อป้องกันผลกระทบต่อผู้บริโภคและผู้พัฒนาไทยด้วยเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม คำตัดสินของศาลอังกฤษที่ให้ Apple แพ้คดีค่าคอมมิสชัน30% อาจดูไกลตัว แต่จริง ๆ มันสะเทือนถึงผู้ใช้ทั่วโลก  เพราะทุกครั้งที่เรากด “ชำระเงิน” ผ่านมือถือ เรากำลังจ่ายแพงกว่าที่ควร โดยไม่มีสิทธิ์เลือก โลกจึงเริ่มตั้งคำถามว่า เงินที่เราเสียให้เทคโนโลยีทุกเดือนนั้นคือราคาของบริการ หรือราคาของการไม่มีสิทธิ์เลือกเลยต่างหาก