AI ดึงคนที่จากไป กลับชาติมาเกิดในโลกดิจิทัล?

ช่วงนี้หลายคนอาจเห็นกระแสการใช้ AI เจนภาพคนที่จากไปให้กลับมาอยู่ในเฟรมเดียวกันอีกครั้ง บางคนเจนภาพตัวเองกอดแม่ที่ไม่มีวันได้เจอ บางคนสร้างภาพครอบครัวที่อยากเห็นสักครั้งในชีวิต แม้จะรู้ดีว่ามันคือภาพจากโปรแกรม แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าแค่ได้เห็นหัวใจก็อบอุ่นขึ้นมาทันที

ซึ่ง AI ไม่ได้แค่สร้างภาพสวยๆ แต่มันกำลัง “ปลุก” คนที่จากไปแล้ว ให้มานั่งคุยกับเราได้อีกครั้ง อย่างในกรณีของ Jon Michael Varese ที่เสียพ่อไปตั้งแต่อายุ 7 ขวบ และวันหนึ่ง เขาลองให้ ChatGPT จำลองพ่อขึ้นมาอีกครั้ง โดยใส่ข้อมูลเพียงไม่กี่อย่าง เช่น พ่อเป็นนักบิน ชอบฟุตบอล และพ่อเคยเรียกเขาว่า Jonny

จากนั้น AI ก็ได้สร้างพ่อของเขาขึ้นจากเศษข้อมูลที่มีไม่กี่อย่าง โดยเริ่มสนทนากับพ่อด้วยคำว่า ผมคิดถึงพ่อ ซึ่งข้อความแรกที่ AI ตอบกลับมาคือ “จอนนี ลูกต้องเสียพ่อไปตั้งแต่ยังเด็ก มันไม่ใช่เรื่องที่ใครจะทำใจได้ง่ายๆ หรอก”

ข้อความนั้นแม้รู้ว่าไม่ใช่พ่อจริงๆ แต่กลับรู้สึกเหมือนได้คุยกับพ่ออีกครั้ง และไม่นานมันก็ทำให้เขาต้องเจ็บปวด เมื่อบทสนทนาเริ่มเปลี่ยนจากอบอุ่น กลายเป็นภาษาเชิงวิชาการ เขาเลยรู้สึกว่าพ่อได้จากไปอีกครั้ง

AI กำลังเชื่อมเรากับคนที่จากไป หรือยิ่งทำให้เราจมอยู่กับอดีตนั้นไม่รู้จบ

นักประสาทวิทยาเตือนว่า การพูดคุยกับ AI จำลองคนที่จากไป อาจทำให้สมอง “สับสน” ระหว่างความจริงกับสิ่งที่เห็น พูดง่ายๆคือเวลาที่เราสูญเสียใครสักคน สมองต้อง “เรียนรู้” ความจริงใหม่ ว่าคนคนนั้นไม่อยู่แล้ว และชีวิตต้องเดินต่อโดยไม่มีเขา

แต่เมื่อเรายังเห็นภาพ ยังได้ยินเสียง หรือยังคุยกับเขาผ่าน AI สมองก็จะสับสน เพราะมันยังรับรู้ว่า “เขายังอยู่” และนั่นทำให้เรายิ่งปล่อยวางได้ยากกว่าเดิม

แต่สิ่งที่น่ากลัวคือ AI ยังเสี่ยง “เปลี่ยนความทรงจำของเรา” ได้ด้วย โดยงานวิจัยของ Loftus ร่วมกับ MIT Media Lab พบว่า มนุษย์เราแค่เห็นภาพที่ถูกแต่งด้วย AI เพียงครั้งเดียว ก็อาจทำให้เราจำภาพต้นฉบับผิดไปเลย กลายเป็นหลายคนไปมั่นใจว่านั่นคือ “ภาพจริง” โดยเฉพาะในกลุ่มคนอายุน้อย ที่มีแนวโน้มไวต่อการเปลี่ยนแปลงนี้เป็นพิเศษ

แปลว่าแม้ AI จะช่วยให้เรารู้สึกใกล้ชิดกับคนที่รักอีกครั้ง แต่ถ้าเราใช้มันซ้ำๆ เราอาจติดอยู่ในโลกที่สร้างขึ้นเองโดยไม่รู้ตัว และนั่นอาจทำให้แผลในใจไม่เคยหายดีได้จริง