เมื่อ "สาขาธนาคาร" ไม่ใช่แต้มต่ออีกต่อไป Virtual Bank จะเข้ามาพลิกโฉมอุตสาหกรรมการเงินไทยอย่างไร?

ทุกวันนี้การโอนเงิน จ่ายบิล เปิดบัญชี ลงทุน หรือแม้แต่ขอสินเชื่อ สามารถทำได้ง่าย ๆ ผ่านสมาร์ตโฟนเพียงเครื่องเดียว

พฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนไป กำลังทำให้สิ่งที่เคยเป็นหัวใจสำคัญของธุรกิจธนาคารอย่าง "สาขา" มีบทบาทลดลงเรื่อย ๆ

ในอดีต จำนวนสาขาที่กระจายอยู่ทั่วประเทศถือเป็นเครื่องสะท้อนความน่าเชื่อถือและความแข็งแกร่งของธนาคาร ยิ่งมีสาขามาก ก็ยิ่งเข้าถึงลูกค้าได้มาก และสร้างความมั่นใจให้กับผู้ใช้บริการได้มากขึ้น

แต่เมื่อบริการทางการเงินย้ายมาอยู่บนโลกดิจิทัล ความได้เปรียบจากการมีสาขาจำนวนมากอาจไม่ใช่ปัจจัยสำคัญเหมือนเดิมอีกต่อไป

ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงนี้ แนวคิดของ Virtual Bank หรือ "ธนาคารดิจิทัลไร้สาขา" กำลังได้รับความสนใจจากหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย

แล้ว Virtual Bank แตกต่างจากธนาคารแบบเดิมอย่างไร และจะเข้ามาเปลี่ยนโฉมอุตสาหกรรมการเงินในอนาคตมากแค่ไหน

⚫️ จุดเริ่มต้นของ Virtual Bank ในไทย

วันที่ 19 มิถุนายน 2568 ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ประกาศรายชื่อผู้ได้รับความเห็นชอบให้จัดตั้ง Virtual Bank จำนวน 3 ราย จากผู้ยื่นคำขอทั้งหมด 5 ราย นับเป็นก้าวสำคัญของประเทศไทยในการเปิดทางสู่ยุคธนาคารดิจิทัลไร้สาขาอย่างเป็นทางการ

หนึ่งปีต่อมา หลายโครงการเริ่มเดินหน้าสู่การเปิดให้บริการ ขณะที่บางรายขอเลื่อนแผนออกไปเพื่อเตรียมความพร้อมด้านระบบ เทคโนโลยี และการบริหารความเสี่ยง

สิ่งนี้สะท้อนว่า Virtual Bank ไม่ได้เป็นเพียงแอปการเงินรูปแบบใหม่ แต่เป็นสถาบันการเงินเต็มรูปแบบที่ต้องอยู่ภายใต้มาตรฐานและการกำกับดูแลเช่นเดียวกับธนาคารพาณิชย์

การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้จึงเป็นอีกก้าวสำคัญของอุตสาหกรรมการเงินไทย และเป็นบททดสอบว่าโมเดลธนาคารดิจิทัลจะสามารถตอบโจทย์ผู้บริโภคและขยายการเข้าถึงบริการทางการเงินได้มากเพียงใดในอนาคต

⚫️ Virtual Bank ไม่ใช่เรื่องใหม่?

ประเทศไทยไม่ใช่ประเทศแรกที่เดินเข้าสู่เส้นทาง Virtual Bank

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา หลายประเทศเปิดทางให้ธนาคารดิจิทัลเข้ามาเพิ่มการแข่งขันและขยายการเข้าถึงบริการทางการเงิน ไม่ว่าจะเป็นสิงคโปร์ ฮ่องกง หรือเกาหลีใต้ ที่ธนาคารดิจิทัลสามารถเติบโตและดึงดูดผู้ใช้งานได้อย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่กี่ปี

บทเรียนจากต่างประเทศสะท้อนให้เห็นว่า ผู้บริโภคไม่ได้เลือกธนาคารจากจำนวนสาขาเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่ให้ความสำคัญกับความสะดวก ความรวดเร็ว และประสบการณ์การใช้งานที่ตอบโจทย์มากกว่า

ขณะเดียวกัน การเข้ามาของผู้เล่นดิจิทัลยังช่วยกระตุ้นให้ธนาคารแบบดั้งเดิมเร่งพัฒนาบริการและนวัตกรรม เพื่อแข่งขันในยุคการเงินดิจิทัลที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

⚫️ เมื่อ “พฤติกรรมผู้ใช้” เริ่มกำหนดโอกาสทางการเงิน?

สิ่งที่อาจเปลี่ยนอุตสาหกรรมการเงินมากที่สุดของ Virtual Bank ไม่ใช่การไม่มีสาขา แต่คือการเปลี่ยนวิธีประเมินความน่าเชื่อถือของลูกค้า

ที่ผ่านมา การขอสินเชื่อมักอิงข้อมูลแบบดั้งเดิม เช่น รายได้ประจำ ประวัติเครดิต หรือหลักทรัพย์ค้ำประกัน ทำให้คนจำนวนไม่น้อยเข้าถึงสินเชื่อได้ยาก

โดยเฉพาะฟรีแลนซ์ แรงงานแพลตฟอร์ม ผู้ค้ารายย่อย และผู้ประกอบอาชีพอิสระ ที่แม้จะมีรายได้และวินัยทางการเงินที่ดี แต่ไม่สามารถแสดงเอกสารตามเกณฑ์เดิมได้

Virtual Bank จึงมีแนวโน้มนำ Alternative Data หรือข้อมูลทางเลือกมาใช้มากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นพฤติกรรมการใช้จ่าย การชำระเงิน หรือประวัติการทำธุรกรรมดิจิทัล เพื่อสะท้อนศักยภาพทางการเงินของลูกค้าได้รอบด้านกว่าเดิม

หากระบบเดิมถามว่า “คุณทำงานที่ไหน” ระบบใหม่อาจถามว่า “คุณบริหารเงินอย่างไร”

แนวคิดนี้อาจช่วยให้ผู้คนจำนวนมากเข้าถึงบริการทางการเงินได้ง่ายขึ้น แต่ก็มาพร้อมความท้าทายใหม่

เมื่อข้อมูลมีบทบาทมากขึ้น ประเด็นเรื่องความเป็นส่วนตัว ความโปร่งใส และความเป็นธรรมของอัลกอริทึม จึงกลายเป็นเรื่องสำคัญที่ต้องได้รับการกำกับดูแลอย่างใกล้ชิด

หลายประเทศที่มี Virtual Bank อยู่แล้ว ต่างให้ความสำคัญกับการตรวจสอบโมเดลความเสี่ยง การใช้ข้อมูล และความสามารถในการอธิบายเหตุผลของระบบ AI เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภค

ขณะเดียวกัน การขยายโอกาสในการเข้าถึงสินเชื่อต้องเดินคู่กับการบริหารความเสี่ยง เพราะยังต้องพิสูจน์ว่าข้อมูลทางเลือกสามารถประเมินความสามารถในการชำระหนี้ได้อย่างแม่นยำในระยะยาว

Virtual Bank อาจไม่ได้เข้ามาแทนที่ธนาคารแบบดั้งเดิม แต่กำลังผลักดันให้อุตสาหกรรมการเงินต้องคิดใหม่เกี่ยวกับการให้บริการลูกค้า

ในอดีต ความได้เปรียบอาจวัดจากจำนวนสาขา เงินทุน หรือขนาดองค์กร แต่ในโลกดิจิทัล ความได้เปรียบอาจอยู่ที่ความสามารถในการใช้ข้อมูลและเทคโนโลยีเพื่อเข้าใจลูกค้าได้ดีกว่า

ท้ายที่สุด คงไม่สำคัญว่า Virtual Bank จะมีลูกค้ามากแค่ไหน แต่คือจะช่วยให้ระบบการเงินเข้าถึงผู้คนได้กว้างขึ้น เป็นธรรมขึ้น และตอบโจทย์โลกยุคดิจิทัลได้ดีเพียงใด